Skład rodziny pszczelej

 

W skład rodziny pszczelej wchodzą trzy odmienne postacie pszczół: robotnica, matka i truteń. Ogromną większość stanowią robotnice-samice o niedorozwiniętych narządach rozrodczych. Jedyną samicą zdolną do rozrodu jest matka pszczela.

 

MATKA PSZCZELA jest największa. Charakterystyczną cechą jej budowy jest silnie wydłużony odwłok i stosunkowo krótkie skrzydła. Przebywa ona niemal stale w ulu, nie przejawia troski o swoje potomstwo i nie wykonuje żadnych prac związanych z budową gniazda i gromadzeniem zapasu pokarmu. W okresie od marca do września nieprzerwanie czerwi, tzn. składa jaja do komórek plastrów; w czerwcu ich liczba dobowa może wynosić 1,5-2 tys. i więcej. Czerwiąca matka jest intensywnie karmiona przez pszczoły mleczkiem.

 

Unasienienie (naturalne) matki odbywa się w powietrzu; podczas lotu godowego kopuluje ona z kilkoma trutniami. Płodna matka składa jaja dwóch rodzajów: zapłodnione, z których powstają robotnice lub matki, i niezapłodnione, z których mogą powstawać tylko trutnie (zjawisko dzieworództwa). Przeciętna długość życia matki wynosi 3 lata.

 

Obecnie najczęściej stosuje się sztuczną inseminację, dzięki której zwiększa się postęp w hodowli pszczół. Sztuczne unasienianie pozwala odpowiedni dobór materiału genetycznego, pozwalającego na otrzymanie pszczół o pożądanych przez pszczelarza cechach (łagodność, miodność)

 

PSZCZOŁA ROBOTNICA najmniejsza z trzech postaci pszczół, jest wyposażona w gruczoły woskowe oraz w gruczoły produkujące mleczko, w tzw. koszyczki na trzeciej parze nóg oraz w inne narządy umożliwiające zbiór pyłku kwiatowego. Języczek, znacznie dłuższy niż u matki i trutnia, ułatwia robotnicy pobieranie nektaru z kwiatów. W okresie wiosenno letnim pszczoły robotnice żyją nie dłużej niż 6-7 tyg., natomiast wygryzające się z komórek pod koniec lata przeżywają do wiosny, a więc 6-8 miesięcy.

 

TRUTEŃ, nieco mniejszy od matki, ma krępą budowę ciała, bardzo duże oczy złożone i silnie rozwinięte skrzydła. Jest pozbawiony żądła, w które wyposażone są żeńskie postacie pszczół. Tak jak matka nie wykonuje on żadnych prac w ulu ani poza nim; jego funkcja ogranicza się do jej unasienienia. Przeciętna długość życia trutnia wynosi 2–3 miesiące.

 

Rodzina pszczela nie jest luźnym zbiorowiskiem razem żyjących osobników; ścisłe powiązania między nimi oraz podział funkcji powodują, że ani matka, truteń czy robotnica nie są zdolne do samodzielnego życia poza rodziną i jej gniazdem.

 

Gniazdo pszczele

 

Nazwę taką nosi zespół plastrów, na których żyje rodzina pszczela wraz z matką 6. Każdy z nich składa się z licznych komórek o przekroju sześciokątnym. Pszczoły budują plastry z dwóch rodzajów komórek: większość stanowią tzw. komórki pszczele, o średnicy ok. 5,5 mm, w których rozwijają się robotnice. W komórkach tych magazynowany jest też miód i pierzga (pyłek kwiatowy zmieszany z miodem i śliną pszczół). W dolnej zazwyczaj części plastra budowane są komórki trutowe, nieco większe, służące do wychowu trutni i wykorzystywane do składania miodu.

 

Mateczniki, których zaczątek stanowią beczułkowate miseczki matecznikowe, są dobudowywane zwykle na skrajach gotowych plastrów. Długość wykończonego matecznika wynosi ok. 20 mm.

 

W gnieździe pszczoły utrzymują temperaturą i wilgotność odpowiadającą aktualnym potrzebom rodziny. W okresie, gdy wychowują czerw, w gnieździe utrzymuje się temperatura 34-35oC, niezależnie od temperatury zewnętrznej.

 

Praca pszczół robotnic

 

Troska o potomstwo matki oraz wszystkie inne czynności niezbędne do bytowania rodziny są udziałem robotnic. W okresie wiosenno - letnim w pracach tych zaznacza się pewna kolejność, uwarunkowana wiekiem i stopniem fizjologicznego rozwoju pszczół 7. Młodsze robotnice pracują w ulu. Początkowo ogrzewają czerw i czyszczą komórki, a od momentu, gdy ich gruczoły zaczną wydzielać mleczko, stają się karmicielkami najmłodszych larw i czerwiącej matki. Następną z kolei pracą jest odbieranie nektaru od przynoszących go z pola pszczół oraz przerabianie go na miód i układanie w plastrach, a także ubijanie w komórkach pyłku kwiatowego. Pod wpływem domieszki miodu i śliny pszczół zamienia się on w pokarm bardziej strawny, zwany pierzgą.

 

Robotnice zajęte pracą w ulu odżywiają się obficie, dzięki czemu rozwijają się i zaczynają funkcjonować ich gruczoły woskowe. Od tej chwili biorą one udział w budowie plastrów. Część z nich zajmuje się wentylowaniem ula za pomocą szybkich ruchów skrzydeł, inne stróżują przy wylocie, nie dopuszczając do gniazda wrogów, bądź też usuwają z ula wszelkie odpadki.

 

Pszczoły tzw. ulowe dokonują krótkich lotów oczyszczających i orientacyjnych, a dopiero w wieku 15-18 dni rozpoczynają pracę poza ulem, która trwa do końca ich życia. Robotnice te noszą nazwę pszczół lotnych albo zbieraczek. Przynoszą one w wolu miodowym nektar zbierany z kwiatów, a także pyłek kwiatowy gromadzony w koszyczkach na nogach trzeciej pary w postaci dwóch grudek, tzw. obnóży.
W okresie, gdy w plastrach nie ma wodnistego miodu, robotnice przynoszą do ula znaczne ilości wody; najwięcej jej zużywa rodzina pszczela wiosną.

 

Ciekawostki z życia pszczół

  • Pszczoły muszą odwiedzić około 4 milionów kwiatów, aby zebrać nektar na 1 kg miodu.
  • Na zebranie nektaru na 1 kg miodu muszą przelecieć odległość równą ok. 200 000 km, czyli 5 razy dookoła ziemi.
  • Zawartość 1 łyżeczki miodu to praca całego życia 12 pszczół.
  • Z powodu dużej zawartości fruktozy miód jest około 25% słodszy od cukru.
  • Podczas jednego "kursu" po nektar pszczoła odwiedza 50-100 kwiatów.
  • Pszczoła to jedyny owad, którego wytwarzaną dla siebie żywność jada człowiek.
  • Rzymianie mogli płacić swoje podatki w formie miodu.
  • Pszczoły wytwarzają miód w ten sam sposób od 150 milionów lat.
  • Miód znajdowany w grobowcach sprzed kilku tysięcy lat nadawał się do spożycia.
  • Jest znanych ok. 900 przepisów, leków starożytnego Egiptu, ok. 500 z nich zawiera miód.
  • Miód i owoce to jedyne źródła słodkości w Europie przez kilka tysięcy lat.
  • Najstarszy zachowany rysunek pszczoły ma 15 tysięcy lat i znajduje się w jaskini w Hiszpani.
  • Podczas lotu pszczoła zużywa w ciągu każdej minuty ponad 0,3 mg pokarmu.
  • Zawartość cukru w nektarze waha się od 5 do 70%, zależnie od gatunku rośliny.
  • Przy temperaturze powietrza poniżej +10°C i powyżej +38°C kwiaty nie wydzielają nektaru.
  • Dwa obnóża, z których każdy ma masę 10-12 mg, zawierają 3 - 4 mln ziaren pyłku; aby zebrać tyle pyłku, pszczoła musi odwiedzić ok. 500 kwiatów.
  • W jednej komórce plastra mieści się do 18 przyniesionych przez pszczoły z każdego lotu par porcji obnóży, których ogólna masa wynosi 140-180 mg. W ciągu jednego dnia rodzina pszczela zbiera od 100-400 g obnóży, a w ciągu jednego sezonu pszczelarskiego 25-30 kg, a czasem nawet do 55 kg pyłku.
  • Kwiaty rzepaku na powierzchni 1 ha wytwarzają do 130 kg pyłku, kwiaty gryki siewnej - prawie 400 kg, lucerny siewnej - od 78 do 323 kg, a koniczyny czerwonej - 30 kg.
  • Do godziny 14-15 pszczoły przynoszą do uli 80% ilości obnóży zebranych w ciągu całego dnia.
  • Na wychów 1 kg (10 000) pszczół rodzina pszczela zużywa od 0,9 do 1,5 kg pyłku, zależnie od jakości zawartych w nim składników pokarmowych.
  • Miód wykazuje największą skłonność do krystalizacji w temperaturze 14-15°C, a najmniejszą - w temperaturze od 4 do 10°C i powyżej 30°C.
  • 1 kg pszczół może wydzielić 0,5 kg wosku.
  • Aby wydzielić 1 kg wosku, rodzina pszczela zużywa 3,6 kg miodu.
  • Masa właściwa wosku wynosi w temperaturze 20°C - 0,96 g/cm3.
  • Wosk topi się w temperaturze 63°C, krzepnie w temperaturze 62°C, traci wodę w temperaturze od 95°C do 105°C, wrze w temperaturze powyżej 300°C.
  • Jedna łuseczka woskowa wydzielona przez gruczoł woskowy pszczoły ma masę 0,25 mg.
  • Na zbudowanie jednej komórki pszczelej rodzina pszczela zużywa 13 mg wosku, czyli około 50 łuseczek woskowych, a na komórkę trutową 29-30 mg, czyli od 112 do 120 łuseczek

 

Pytania.

 

Czy miód skrystalizowany jest dobry?

 

Krystalizacja miodu jest naturalnym procesem fizycznym. Miód jest roztworem glukozy, fruktozy i innych składników w wodzie. Zawartość wody nie przekracza 20 procent. Tak stężony roztwór cukrów prostych musi skrystalizować, wcześniej lub później. Miód z dużą zawartością glukozy krystalizuje szybciej. Krystalizacja miodu jest dość wolna w zamkniętych, nie otwieranych słoikach.

 

Otwarcie opakowania, wybieranie miodu umożliwia osiadanie maleńkich drobin kurzu na powierzchni miodu. Jakiekolwiek obce cząsteczki w miodzie wywołują powstawanie pierwszych kryształków. Następnie kryształki rozrastają się w całej objętości miodu. Mieszanie miodu przyspiesza proces.

 

Aby upłynnić skrystalizowany miód należy wstawić słoik z miodem do wody o temperaturze 40 stopni C. i utrzymywać taką temperaturę.

 

Jak przechowywać miód?

 

Optymalne warunki przechowywania miodu to: temperatura 10-14 stopni C, brak światła, szczelne opakowania. Wyższa temperatura przechowywania przyspiesza rozpad enzymów zawartych w miodzie. Światło działa rozkładowo na inwertazę. Miód nie zamknięty jako bardzo hydroskopijny, wchłania wodę i zapachy z powietrza. Może to być przyczyną fermentacji miodu.

 

Czy można być uczulonym na miód?

 

Tak, zdarzają się ludzie uczuleni na miód. Takie osoby po spożyciu miodu mogą mieć nudności, biegunkę, wymioty, wysypkę i inne dolegliwości uczuleniowe. Osoby uczulone nie powinny spożywać miodu bez konsultacji z lekarzem.

 

Jak miód obniża poziom ołowiu w krwiobiegu?

 

Miód ma zdolność blokowania ołowiu we krwi. Podobny efekt wywołuje propolis pszczeli. To wynik badań z hutnikami na Śląsku. Spożywanie 40-50 g miodu przez te osoby obniżało poziom ołowiu w krwiobiegu. Pamiętajmy, że ołów wpływa destrukcyjne na system krwiotwórczy, układ moczowy.

 

Dlaczego miód jest cenniejszy niż cukier?

 

Ponad 99,8% cukru to sacharoza, cukier buraczany, który musi być przez organizm rozłożony na glukozę i fruktozę, następnie wchłonięty do krwi. W miodzie 80% składu to glukoza i fruktoza wchłaniane do krwi bez procesu trawienia.

 

Czy miód powoduje próchnicę zębów?

 

Miód pszczeli zapobiega powstawaniu próchnicy zębów. Badania wykazały, że miód od 17% do 48% zmniejszył występowanie bakterii Streptococcus Mutans, odpowiedzialnej za tworzenie płytki nazębnej.

 

Dlaczego pyłek jest lepszy od tabletek zawierających kilkadziesiąt witamin i składników mineralnych?

 

Tabletki zawierają także zbędne dodatki, przeczytajcie składniki. Są to substancje wypełniające, nośniki, emulgatory, barwniki i inne. Pyłek jest natomiast cennym źródłem naturalnych witamin i mikroelementów

 

Badania porównujące naturalne źródła witamin i składników mineralnych z suplementami sztucznymi wykazują zdecydowaną wyższość tych pierwszych.

 

Badacze dochodzą do wniosku, że naturalne źródła zawierają być może jakieś nie zidentyfikowane składniki, które wzmacniają efekt działania witamin i minerałów w sposób synergiczny, czy też są w nich składniki, które działają w nieznany nam jeszcze sposób.

 

Czy miód dodawany do gorącej herbaty traci wszystkie swe dobroczynne właściwości?

 

Nie, osłabia się tylko aktywność części składników, głównie enzymów: diastazy i inwertazy. Więc lepiej odczekać chwilę i dodawać miód do niezbyt gorącej herbaty. Poniżej tabela podająca czas potrzebny do zmniejszenia aktywności diastazy i inwertazy o połowę w zależności od temperatury miodu.

 Temp. °C   diastaza   inwertaza 
10 35 lat 26 lat
20 4 lata 2 lata
30 200 dni 83 dni
40 31 dni 9,6 dnia
50 5,4 dnia 1,3 dnia
60 1 dzień 4,7 godziny
70 5,3 godziny 47 minut

Dane według Včelařství 9/2005 za Bienenprodukte und Apitherapie, A. Matzke, S. Bogdanov.

 

Czy miód zapobiega osteoporozie?

 

Wielu ludzi zastanawia taka powszechność tej choroby, nieznanej u nas jeszcze 20-30 lat temu. Pan Vlastimil Protivínsky w artykule "Kupte si zdraví za výhodnou cenu!" (Moderní Včelař, Léto 2004) napisał, że spożywanie przez długi okres białego cukru jest przyczyną próchnicy zębów i rozrzedzenia kości. Do strawienia cukru złożonego (sacharozy) organizm ludzki potrzebuje wiele różnych składników mineralnych, w tym wapnia. Biały cukier nie zawiera żadnych innych składników poza sacharozą, więc potrzebny wapń zabierany jest z naszego organizmu.

 

Miód zawiera w swoim składzie cukry proste, przechodzące bezpośrednio do krwi bez trawienia. Zawiera również wiele cennych minerałów. Tak więc zastępując w naszej diecie cukier miodem zapobiegamy osteoropozie.

 

Użądliła mnie pszczoła. Co robić?

 

1. Usunąć żądło przesuwając paznokciem wzdłuż skóry. Nie chwytamy za żądło, bo wyciśniemy z zbiorniczka jadowego jad do naszego ciała.
2. Miejsce użądlenia przemyć zimną wodą, przetrzeć octem, przyłożyć cebulę lub korzeń pietruszki, rabarbar. Można zrobić okład z lodu.
3. W przypadku użądlenia w kończynę, unieść ją do góry w celu zmniejszenia obrzęku. Aby zmniejszyć szybkość rozchodzenia jadu w ciele można zrobić opaskę uciskową powyżej miejsca użądlenia.
4. Położyć się, nie chodzić. Przez kilka godzin nie pozostawać samotnie (na wypadek osłabnięcia).
5. Użądlenie w język, gardło, usta grozi uduszeniem. Przed otrzymaniem pomocy lekarskiej rozpuścić w ustach łyżeczkę soli kuchennej (ma za zadanie zługowanie jadu z błony śluzowej), zabieg można powtórzyć. Zaleca się ssanie kostek lodu, również połykanie bardzo zimnych napojów.
6. Przy użądleniu w gałkę oczną, możliwie szybko przepłukać oko, następnie wpuścić kroplę roztworu kortyzonu.
7. Objawy niepokojące po użądleniu: świąd dłoni, stóp, świąd i łzawienie oczu, kaszel i kichanie, wysypka, osłabienie, trudne oddychanie wymagają szybkiej interwencji lekarza.
    żródło: dr n. med. Piotr Brewczyński. "Alergia na jady owadów błonkoskrzydłych".

Kontakt

Pasieka Rodzinna „Miody Napękowskie”
Marta i Ireneusz Bęben
Napęków 47, 26-004 Bieliny

+48 607 586 804
miodynapekowskie@gmail.com

Warto przeczytać

Nasza specjalność

Specjalnością naszej pasieki są miody spadziowe pochodzące z serca Gór Świętokrzyskich. Należymy do regionalnej sieci „Dziedzictwo Kulinarne Świętokrzyskie”. Pasieka prowadzona jest wspólnie przez Martę i Ireneusza Bęben od kilkunastu lat, na bazie pszczelarskich tradycji rodzinnych.